+ Zornoloji: Bölüm IV veyahut JZ/ Mitos ve Ötesi

Bölüm I için; + Zornoloji: Bölüm I veyahut John Zorn/Masada
Bölüm II için; + Zornoloji: Bölüm II veyahut JZ/Otonom bir doğuş
Bölüm II için; + Zornoloji: Bölüm III veyahut JZ/Aşağı Manhattan 

Masada tepesi ve kalesi...

  1990'ların başlarında oluşturmaya başladığı songbook'a bu ismi uygun görmüştü John Zorn. Geçmişine yaptığı -şanlı ve kanlı tarihin- yolculuğuna ait bir tanımdı Masada. 1970'lerde başlayan müzikal arayışlarında belirli bir durağa gelmiş ve artık anlatılması gerekenin, konunun ne olduğunun arayışına başlamıştı. Böylece aidiyetine ilişkin bir söylev vücut buluyordu arayışlarının ortasında. Tanık oldukları, duydukları ona rehber olmuştu ve patikanın ucunda, Yeninin tarih anlayışını da benimseyecekti. Bir halk olmanın, üstüne düşen sorumluluğunu belki seküler ama anlatılana inançla bağlı kalarak yerine getirecekti. Masada projesi; sebepleri, işleyişi, güncelliği ile halihazırda onlarca tartışmaya gebedir ama bir o kadar Masada'nın kendisi de öyledir. Çünkü taşların üzerinde ki tarih, yalan ve gerçeğin griliğinde yansıtıyor güneşi bizlere.   

• "Bizler özgür erkekler olarak kalacağız ve Masada bir daha asla kaybetmeyecek"; [1]

  

  Ölü Deniz'in batı yakasından 476 metre yükseklikte, dört tarafı sarp kayalıklarla çevrili bir platodur Masada. İsrail'in güneyinde, Judea çölünün kıyısında taştan bir kale. [2]Günümüzde kabul edilen açıklamasıyla; Masada ismi coğrafik bir tanım olmasının yan sıra, Roma imparatorluğunu ve partizanlarını Yahudiye bölgesinden sürmek için kama-adamlar'ı tarafından başlatılan bir başkaldırının sonuçlandığı bölgedir. Kudüs'un düşüşüyle birlikte, Yahudi isyancıların sığındıkları ve yapım tarihi İÖ 37'e dayanan Masada kalesinde sayısı 960'ı bulan savaşçılar, Roma'nın 10. Lejyonuna teslim olmak yerine toplu intiharı seçerek özgür insanlar olarak ölmeyi göze almışlardır. [3] Her ne var ki modern İsrail'in mühim bir 'özgürlük' hikayesi olarak addedilen bir bölgesi/olayı olarak resmiyet kazanmış olsa da, Masada kalesinde gerçekleşen olaylar ve Masada kalesinin kendisi hakkında 2000 yılı bulan bir süreç boyunca hiç bir hatırat veya söylev var olmamıştır. İlk defa 1800 yıl önce Yahudi tarihçisi Flavius Josephus tarafından aktarılan bölge/olay, siyonizmin kurucularından Theodor Herzl tarafından Masada'nın 'haç bölgesi' ilan edilmesine kadar bu kayalık ve kayalıkta yaşanan trajedi yok sayılmıştır. [4]

  Geçmişi hakkında hala ciddi argümanlar olan bu tarihi bölge, 1960'larda İsrailli general ve arkeolog Yigael Yadin'in yaptığı kazılardan sonra; hızla ulusal ve kutsal bir bölge, aynı zamanda dini ve resmi bayramlarda İsrail halkı tarafından ziyaret edilen bir tarih haline geldi. Binyıllar sonra kendisine yapılan atıflarla; Masada kalesi, İsrail devletinin yeni jenerasyona sunabileceği bir sürekliliğin referansı ve yaklaşmakta olan savaşlarda, önce halkının ve ardından askerinin vatan-millet-sakarya düsturunu uygun düşünmesini sağlayacak bir olguydu artık. Böylece 10. Lejyonun ancak iki-üç aylık uğraşıları sonucu yapılan rampa ile tepesine varılabilen Masada kalesine, '60larda yapılan kazıların hemen ardından devlet tarafından yaptırılan telefirik ile dakikalar içinde çıkılabiliyordu. Hergün yüzlerce ilkokul öğrencisi ve bir o kadar turist tarafından ziyaret edilen kale, zamanla İsrail'in en yoğun turizm alanı oldu. [4] [5]

  Bugün görünen tarihinde, defalarca Roma'ya başkaldıran Yahudiler için; Masada şan ve şeref dolu bir olgudur. Lakin yakın zamanlara kadar devam eden bilimsel araştırmalar, tüm bu anlatıların birer uydurma olduğu ve ölümüne yakın Yadin'in bir röportajında dile getireceği "devlet böyle yapmamı istemişti" itirafıyla kazılar sırasında ortaya çıkan tutarsızlıkların sebepleri anlaşılacaktı. Hala İsrail'de belli kesimlere destansı bir tarih hissiyatı doğursa da, askeri eğitimini tamamlayıp yeminlerini yapmak üzere tepesine çıktıkları kalede "Bizler özgür erkekler olarak kalacağız ve Masada bir daha asla kaybetmeyecek" cümlesiyle biten yeminleri okuyan askerlerinde dahil olduğu bir kesim için yalanlardan ibaret bir harabedir Masada. [6]

+ Dipnot:

[1]: Recovered Roots: Collective Memory and the..., syf:138, Yael Zerubave, (1995)

[2]: Wiki-EN, Masada (erişim: 1 Şubat, 2014)

[3]: The Guardian gazetesi /İngiltere, Israel's Masada myth (erişim: 1 Şubat, 2014)

[4]: jaygary.com, The Myth That Was Masada (erişim: 1 Şubat, 2014)

[5]: Hareetz gazetesi /İsrail, No more heroes? Digging deeper into the Masada (erişim: 1 Şubat, 2014)

[6]: History News Network, Is the Truth About Masada Less Romantic? (erişim: 1 Şubat, 2014)

+ Zornoloji: Bölüm I veyahut John Zorn/Masada

  Bu makale, bir yazım silsilesinde ki belirli kronolojik olayları; özelinde Masada songbooks ve genelinde John Zorn'u sentezleyip, müzikal dehaların istisnasız karmaşasının vücut bulmuş hali olan Zorn ve Külliyatını anlama ve anlamlandırma çabalarının ilk aşamasıdır.

  Herşeyin bir başlangıcı olduğu şiarına istinaden diyebileceğim şudur ki; tüm bunlarında bir başlangıçı vardı -yoktan var olanın o dayanılmaz gerçekliği. Vaktiyle oynat tuşunun ardı sıra yayılan seslerin 17W'lık ses düzeneğinden bünyelerimize yapmış olduğu sarsıcı bir dinleti halidir bu an. Yaklaşık dokuz ay önce Jazz in Mariac'da ki Zorn ve saz arkadaşlarıyla tanışma demi, bir kaç sindirim aşamasından sonra bizleri Zorn'un tartışmasız en büyük, en mühim ve en yaratıcı projesi Masada ile tanıştırdı. Ve sırf 'nedir abi bu Masada?' sorusu, Türkçe yayınlar arasında Zorn Külliyatı ve Masada hakkında bilgi eksikliğini suratımıza çarpıp "o zaman bu dehayı ben türkçeleştirecem" mevzusuna dönüştürdü. Aynı zamanda bir çok yapısal farklılıklarına rağmen aslında hep aynı noktayı işaret eden Masada projesi öncelikle Zorn'u tanıyıp, anlamayı esas kıldı ve böylece bu araştırma dosyası ortaya çıktı.

• Zornoloji:
  
                      Zornoloji veya John Zorn bilimi, John Zorn'u inceleyen bilim dalıdır.
                                              Zornoloji ile ilgilenen bilim insanına Zornolog denir.

  Herhangi bir alanda, bir kişiye deha demenin kriterleri bir çok farklılık gösterebilir. Buradaki deha mevzu, kozmosvari duruşuyla caz müziğinin, içinde başka bir derya denizi barındırma halidir. Bu koca caz dünyasında Zorn; Coleman'lar, Sun Ra'lar, Don Cherry'lerden teslim aldığı free caz bayrağını, bu alanın mühim bir kilometre taşı olarak taşımıştır. Yapmış olduğu icralar, besteler ile yaklaşık 400 albümde imzası bulunan Zorn, free cazın günümüzde yaşayan en büyük temsilcidir. [1]

  Kendi müzikal yolculuğuna ilk adımını attığı New York'un downtown müzik sahnesinde (bkz: Wiki) kendine has stili ile alkışları üstüne toplamıştır. Bu tarihten itibaren caz müziğinde bir çok kitaba, belgesele ve nice araştırmalara ana öğe olarak katılacaktır.[2] Bir kimlik yaratımı ruhaniyetiyle; caz müziği ve yahudilik gibi terimlerin bir çok akademik makalenin yazılmasına sebep olacak, cazın doğaç ve özgürlük karakterinin kökensel irdelenişi ve tarihin müzik eliyle yeniden yaratılışına tanıklık edeceğimiz Masada projesi ile müziğin bir ruha ve ruhun tüm çatışmalarıyla geçmiş-an-gelecek düzleminde var olmaya ihtiyaç duyduğuna şahit olacağız.

  Ve bugün müzikal alanda 40'lı yaşlarına varan Zorn'un altmışıncı doğum günü münasebetiyle Zorn@60 isimli bir takım kutlama etkinliklerini inceleyeceğiz. (bkz: Zorn@60)

  Yaklaşık bir haftadır giriş noktam olan Masada projesini ve hepsinin temeli John Zorn'u araştırırken; her biri birbirinden bağımsız ama sürekli birbirini besleyen konuları, projeleri, albümleri ve Zorn'un hayat hikayesinden parçaları bir araya getirmek üzere 'Zornoloji' isimli bir araştırma köşesi oluşturmaya ihtiyaç duydum.

Buyrun, şimdi müzik zamanı!


+ Dipnot:
[1]: Discogs.Com, John Zorn Discography, 22 Ocak, 2014
[2]: Allmusic,com, John Zorn Biograpy, 25 Ocak, 2014